Column
Vrije Schrijver Thomas Heerma van Voss
Het startpunt van mijn schrijven
Een beginnende, zeer verlegen puber was ik – en ik viel voor de meest stoere mensen die ik ooit had gezien: rappers, bij voorkeur uit Amerika. Die liefde was op zichzelf niet opzienbarend: ik werd geboren in 1990 en dus viel mijn middelbareschooltijd samen met de opkomst van commerciële hiphop. TMF en MTV drongen dag in, dag uit beelden van stevige gangsterrap op. Maar de mate waarin ik voor het genre viel, was extremer dan bij al mijn klasgenoten. Ik volgde tientallen rappers obsessief, legde een enorme cd-collectie aan, begon op mijn veertiende met bloggen over hiphop (het startpunt van mijn schrijven). Wat ik eveneens deed: de rapteksten ontleden, zin voor zin, alle mij onbekende slang nazoekend.
Expliciet geweld
Het waren vaak grove, soms ronduit lompe nummers, vol met het n-woord en met expliciet gescheld. De wereld die in die muziek geschetst werd, stond in alle opzichten los van het domein waarin ik opgroeide. En juist dat besef vergrootte mijn liefde. Mijn jeugd speelde zich af in Amsterdam-Zuid, een keurig en zeer geprivilegieerd stadsdeel, waar alles goed geregeld was en waar de dagen iets eentonigs kregen. Hiphop deed mij voor het eerst voelen waar kunst toe in staat is, want via de muziek kreeg ik opeens voluit zicht op andere levens, op achterbuurten aan de andere kant van de wereld waar de dagen vol zaten met discriminatie, armoede, ongelijkheid, gevaar. Ik wilde die wereld begrijpen, of misschien wilde ik vooral mijn eigen universum iets vergroten. Jarenlang luisterde ik elke dag geconcentreerd naar de nummers, die soms bestonden uit ingenieuze en grimmige kortverhalen van mensen die hun hele leven genegeerd waren, naar wie nooit was geluisterd – en dat kon je horen aan hun stem. De woede, het vuur.
Tourbusje
En ik bleef over de muziek schrijven, op den duur niet alleen in recensies. Vanaf mijn zestiende of zeventiende schreef ik alle Amerikaanse artiesten aan die in Nederland optraden. Mijn geluk was dat sociale media nog niet bestonden: zeer geregeld meende een rapper profijt te hebben bij een interview, en zodoende stapte ik met mijn cassetterecordertje zeer geregeld chique hotelkamers, naar wiet ruikende kleedkamers of overvolle tourbusjes binnen.
Ik nam nerveus plaats tegenover artiesten die ik in mijn slaapkamer oeverloos had bewonderd, en die live vaak teleurstellend weinig aan hun muziek wisten toe te voegen. Soms zeiden ze überhaupt vrijwel niks, andere keren waren ze dronken of verveeld, of voelde ik aan alles dat ze dachten: wat doet dat witte, verwende joch hier?
Toch bewaar ik heel goede herinneringen aan die tijd en aan die gesprekken. Niet zozeer omdat ze mijzelf hielpen, en soms zo’n harde leerschool waren in interviewen en in semiopenbaar spreken dat ik tegenwoordig zelden nerveus ben om waar dan ook publiekelijk te praten. Nee, ik denk vooral tevreden aan die gesprekken terug omdat mijn wereld daardoor zo duidelijk groeide. Via hun kunst kwam ik al deze mensen op het spoor, kon ik me in hun levens verplaatsen, reikte ik voor het eerst echt uit naar anderen die ik helemaal niet kende.
Basisbesef
Nadien ben ik verdergegaan met schrijven, zowel journalistiek als fictie, soms over mijn eigen bestaan en soms nadrukkelijk niet. Maar de grondhouding waarmee ik schrijf, waarmee ik in het leven hoop te staan, is ontstaan in die periode dat ik me zo op hiphop stortte. Het bijbehorende basisbesef: er zijn zoveel mensen met complete andere kaders dan ikzelf, zoveel levens die in niets lijken op het mijne, ik moet mijn eigen ervaringen nooit als standaard zien, en nooit zomaar invullen hoe anderen iets ervaren.
Thomas Heerma van Voss (1990) is dit jaar de Vrije Schrijver van de VU. Hij studeerde Nederlands aan de UvA. In 2009 debuteerde hij met de roman De allestafel. Naast romans en essays schrijft Heerma van Voss interviews, verhalen en artikelen voor onder andere de Volkskrant, NRC Handelsblad, Vrij Nederland, De Correspondent en De Groene Amsterdammer.
alumnimagazine voor sociale en geesteswetenschappers december 2025