Column
Tessel van Oirsouw
Wie bepaalt de toekomst van AI?
Vrijheid is niet vanzelfsprekend. Voor velen was dat al duidelijk, maar ook degenen die daar tot voor kort nooit over nadachten, beginnen steeds meer te zien dat vrijheid kwetsbaar is en afhangt van keuzes: politieke, sociale en technologische. De vraag is: hoe en door wie worden die keuzes gemaakt?
“De toekomst van AI is geen deterministisch pad, maar een maatschappelijke keuze.”
Technologieën zoals kunstmatige intelligentie (AI) spelen bij deze vraag een toenemende rol. Zo zien we de afgelopen tijd hoe bakens van democratische vrijheden worden gekocht door de miljardairs die de zogenoemde ‘AI revolutie’ aanvoeren. Jeff Bezos deed een beroep op het vrije woord toen hij de Washington Post kocht en zijn redacteuren weerhield steun uit te spreken voor Kamala Harris. De voormannen van Big Tech stonden op de eerste rij bij de inauguratie van Donald Trump. Elon Musk kocht zijn ticket tot Witte Huis met de belofte om de Amerikaanse overheid te redden van inefficiëntie en ‘woke beleid’ – door middel van een ‘AIfirst’ strategie, uiteraard.
Misleidend narratief
Ondanks de publieke capriolen van de Tech industrie wordt AI nog dikwijls als een neutrale technologie gezien, of als iets waar we simpelweg niet omheen kunnen. Maar dat is een misleidend narratief. Technologie is nooit puur objectief – impliciet en expliciet wordt het gevormd door waarden, belangen en keuzes.
'Free speech'
Het is geen toeval dat Elon Musk destijds Twitter overkocht onder het mom van ‘free speech’ en vrij baan gaf aan desinformatie, polarisatie en geautomatiseerde bots die extreemrechtse boodschappen verspreiden. Technologie vormt, versterkt en geeft ruimte aan wereldbeelden.
Gratis onderwijs
Wie de geschiedenis van technologie bestudeert, ziet het patroon: het is nooit alleen de uitvinding zelf die de wereld verandert, maar de structuren eromheen. De auto kreeg pas impact door subsidies en snelwegen. Massale geletterdheid kwam er niet dankzij de drukpers, maar dankzij gratis onderwijs. Ook waren dit geen plotselinge ontwikkelingen, maar het resultaat van jarenlange inspanningen. Wie beweert dat AI onvermijdelijk is en de koers van verandering ons simpelweg overkomt, verkoopt je een product – danwel een ideologie.
Samen afspreken
Onderdeel van vrijheid is dat we samen afspreken onder welke voorwaarden we willen leven. Wat we acceptabel vinden en wat niet. Dat geldt ook voor AI, en welke mensbeelden we in en rondom onze systemen bouwen. De toekomst van AI is geen deterministisch pad, maar een maatschappelijke keuze.
Tessel van Oirsouw (1998) is medegrondlegger en hoofd Governance & Beleid bij EthicAI. Ze heeft een Master AI Ethics and Society van de Universiteit van Cambridge en heeft onderzoek gedaan naar de geopolitiek van chips aan de Harvard Kennedy School. Verder werkte ze aan AI-initiatieven op verschillende overheidsniveaus, waaronder bij de Europese Commissie en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Ze studeerde Philosophy, Politics and Economics aan de VU.
alumnimagazine voor sociale en geesteswetenschappers juni 2025