Column
Ad Verbrugge
Verbinding
Wie de huidige politieke turbulentie in de westerse wereld in ogenschouw neemt, kan het niet ontgaan dat het populisme in vele landen aan een opmars bezig is die de gevestigde orde doet wankelen.
Het proces van liberalisering en globalisering dat sinds de val van de muur in een stroomversnelling is gekomen – waarvan de toegenomen migratiestromen slechts één manifestatie zijn –, heeft de samenhang van onze nationale politieke gemeenschap ondergraven.
“Waartoe is de universiteit op aarde?”
Verwaarloosd
De maatschappelijke onvrede en onderlinge tegenstellingen groeien en dat vertaalt zich nu ook politiek. Een van de factoren die daarin meespelen is de toenemende kloof tussen hoger- en lager opgeleiden of theoretisch en praktisch geschoolden zoals men tegenwoordig pleegt te zeggen. Steeds meer burgers voelen zich verwaarloosd en onbegrepen door de ‘elite’, die zij in hoge mate verantwoordelijk houden voor hun problemen. Dat mogen ook onze vaderlandse universiteiten zichzelf aanrekenen.
De universiteiten zijn de afgelopen decennia mede-aanjagers geworden van het globaliseringsproces waarvan zij de keerzijden onvoldoende hebben onderkend. Gedreven door economische en globalistische idealen zijn zij zich steeds meer gaan richten op de internationale wetenschapsmarkt. De doorgeslagen verengelsing van onderwijs en onderzoek is daarvan één manifestatie.
Uit het oog verloren
De verbinding van academische kennis en vorming met de nationale gemeenschap en het algehele maatschappelijke weefsel is steeds verder op de achtergrond geraakt. Dit heeft er mede toe geleid dat onze universiteiten de zorg voor de eigen taal en cultuur, de kwaliteit van het Nederlandse onderwijsgebouw als geheel en de uitwisseling en verspreiding van kennis tussen maatschappij en academie uit het oog zijn verloren.
Terwijl de universiteiten de afgelopen jaren onstuimig groeiden kelderde het niveau van ons onderwijs zorgwekkend: inmiddels is één op de drie kinderen van vijftien jaar in ons land functioneel analfabeet. Dus in plaats van zich blind te staren op de huidige bezuinigingen, zouden de universiteiten er goed aan doen opnieuw de vraag te stellen naar hun eigen opdracht: waartoe is de universiteit op aarde?
Prioriteit
De zorg voor het maatschappelijk weefsel en de noodzaak van een herstel van de verbinding tussen hoog- en laagopgeleiden dienen daarbij een prioriteit te zijn. Afkomstig uit de traditie van de zuilensamenleving zou die opdracht bij uitstek aan de Vrije Universiteit weerklank moeten vinden.
Ad Verbrugge is universitair hoofddocent Sociale en Culturele Filosofie en coördinator van de masteropleiding Filosofie van Cultuur en Bestuur aan de VU. Daarnaast is hij voorzitter van de vereniging Beter Onderwijs Nederland, de Filosofische School en van het mediaplatform De Nieuwe Wereld. Vorig jaar verscheen van zijn hand het spraakmakende boek De gezagscrisis, filosofisch essay over een wankele orde.
alumnimagazine voor geesteswetenschappers december 2024