300 woorden met…
Floris van Berckel Smit
Promovendus politieke geschiedenis aan de VU en visiting scholar aan de Universiteit Gent
Vanaf het einde van de jaren zeventig trok een economische crisis zijn sporen door Nederland, België en de wereld. Tegen die achtergrond ontstond een publiek debat over de prestaties van de (semi)publieke sector. Politici en bestuurders reflecteerden op het functioneren van deze organisaties. Die zouden inefficiënt zijn.
In hun zoektocht naar efficiency wendden politici en bestuurders zich tot het bedrijfsleven. Het idee dat (semi)publieke organisaties konden leren van methoden, technieken en concepten afkomstig uit of geïnspireerd door de private sector raakte in zwang. Zo gingen Nederlandse parlementariërs eind twintigste eeuw in het zomerreces op stage bij ondernemingen om daar nieuwe inzichten op te doen. Ook was managementliteratuur in die periode ongekend populair. Zo was het boek In Search of Excellence (1982) van de McKinsey-consultants Tom Peters en Robert Waterman tot 1997 het meest verspreide bibliotheekboek ter wereld. We noemen dit fenomeen New Public Management (NPM).
De opmars van NPM vond plaats in diverse sectoren. Eén van die sectoren is het hoger onderwijs. In mijn promotieonderzoek analyseer ik de opkomst van NPM binnen Nederlandse en Vlaamse universiteiten tussen 1970 en 2020. In die periode werden bijvoorbeeld financiële prikkels geïntroduceerd, onder meer gekoppeld aan aantallen diploma’s en publicaties. Ook professionaliseerden de instellingen hun bedrijfsvoering door bijvoorbeeld de ondersteunende diensten zoals HRM, financiën en IT centraler te organiseren in plaats van op facultair niveau.
"Wat kunnen we leren van het verleden bij het herzien van het financieringssysteem van de universiteiten of bij een reorganisatie van de bedrijfsvoering?"
Door te focussen op hoe en waarom de betrokkenen nieuwe managementideeën introduceerden en in kaart te brengen hoe ideeën werden uitgewisseld tussen universiteiten, onderwijsministeries en op internationaal gebied, beoogt mijn onderzoek de opkomst van NPM inzichtelijker te maken. Tegelijkertijd biedt het historisch perspectief zicht op leerervaringen die relevant kunnen zijn bij het reflecteren op hedendaagse vraagstukken. Wat kunnen we leren van het verleden bij het herzien van het financieringssysteem van de universiteiten of bij een reorganisatie van de bedrijfsvoering?
Floris van Berckel Smit (1993) is promovendus politieke geschiedenis aan de VU en visiting scholar aan de Universiteit Gent. Hij heeft een achtergrond in geschiedenis en bestuurskunde. In 2020 ontving hij financiering van NWO om promotieonderzoek te doen naar de opkomst van New Public Management binnen Nederlandse en Vlaamse universiteiten. Hij publiceerde over zijn onderzoek in internationale peer-reviewed journals zoals Management & Organizational History en Higher Education Quarterly.
alumnimagazine voor geesteswetenschappers juni 2024