Literair perspectief op ecologische crisis
Interview Kristine Steenbergh Universitair hoofddocent Engelstalige Literatuur VU
Ecologische problemen werden tot voor kort vooral geanalyseerd vanuit bètavakken. Je kunt echter niet om de invloed van mensen op ecosystemen heen, vindt geesteswetenschapper Kristine Steenbergh. Daarom start zij samen met collega’s een nieuwe interdisciplinaire research mastertrack.
In de research mastertrack Environmental Humanities gaan studenten ecologische vraagstukken analyseren in de volledige historische en culturele complexiteit. Het doel is om de verwevenheid van de mens met het leven op aarde te begrijpen en te leren hoe we de wereld verantwoord kunnen bewonen.
Oog voor menselijk handelen
“Studenten vroegen zelf om meer verdieping in dit vakgebied”, vertelt Steenbergh, hoofddocent Engelstalige literatuur. “Er werden al wel korte specialisatietracks aangeboden, maar ze willen grondiger aan de slag met de ecologische crisis: zoeken naar handvatten en concepten om er werk van te maken. De natuurwetenschappen richten zich op de vraag wat er precies gebeurt in ecosystemen. Maar je kunt dat niet bezien zonder oog te hebben voor de verwevenheid van natuur en cultuur. De mens heeft een grote rol in de problemen vandaag de dag: we beschouwen de natuur als een onuitputtelijke bron voor menselijke welvaart. Daarmee stellen we de mens boven de natuur.” Ze vertelt dat er zelfs geluiden opgaan om het huidige geologische tijdperk niet langer Holoceen te noemen, maar Antropoceen – vanwege die menselijke invloed.
"Literatuur heeft veel invloed op ons denken en hoe wij de natuur waarnemen."
Met elkaar praten
Het Environmental Humanities Center Amsterdam was in 2016 het eerste in Nederland en de nieuwe mastertrack is uniek in Nederland. Er is steeds meer bewustzijn van de complexiteit van de wereldproblematiek. “Een wicked problem”, zegt Steenbergh, “dat niet met één factor op te lossen is. Je móet dus breder kijken.” Daarom bestuderen de geesteswetenschappen de ecologische crisis interdisciplinair: vanuit de geschiedenis, archeologie, literatuur, filosofie, kunst en cultuur. Dat gaat verder dan multidisciplinariteit, legt ze uit, want je kijkt niet naast elkaar naar het probleem, maar mét elkaar. Environmental Humanities werkt ook samen met andere faculteiten, zoals de Faculteit der Bètawetenschappen en Rechten, en met partijen buiten de wetenschap, zoals NGO’s en activistische groepen.
De rol van literaire verbeelding
Het is niet meer dan logisch, vindt Steenbergh, dat zij hier met haar vakgebied Engelse literatuur bij betrokken is. “Literatuur heeft veel invloed op ons denken en hoe wij de natuur waarnemen. Zo las ik onlangs met mijn studenten een gedicht dat is geschreven vanuit het perspectief van een walvis. Daardoor gaan zij op een andere manier denken.” Ook geeft ze een cursus over renaissanceliteratuur uit de 16e en 17e eeuw vanuit ecokritisch perspectief. “Studenten ontdekken dat je in toneelstukken uit die tijd al reflecties vindt op onze Westerse omgang met de natuur, zoals je die terugziet in de huidige consumptiemaatschappij.”
"Studenten vroegen zelf om meer verdieping in dit vakgebied."
Avontuurlijk aan deze nieuwe master vindt ze dat studenten mogen meebepalen hoe de track eruit gaat zien. “Zij kunnen aangeven welke onderwerpen zij willen behandelen. Bijvoorbeeld de toekomst van voedsel.” Mensen die zich eerder specialiseerden in dit vakgebied, werken nu onder meer als literair programmamaker, PhD en assistent-curator bij het Rijksmuseum. Ook is er in het bedrijfsleven steeds meer ruimte voor kritische denkers die duurzaamheid naar een hoger plan kunnen tillen.
Research mastertrack Environmental Humanities
In de nieuwe track binnen de research master Humanities kunnen studenten vanaf september 2023 ecologische vraagstukken analyseren. Je onderzoekt de invloed van de mens daarop vanuit geschiedenis, archeologie, literatuur, kunst en cultuur én andere disciplines. Inschrijven kan tot 15 juli aanstaande.
Stageplekken gezocht In het tweede jaar van de master kunnen studenten stage lopen. Ben je alumnus en heb je een stage te bieden of input voor deze nieuwe mastertrack? Neem contact op met Kristine Steenbergh via k.steenbergh@vu.nl.
alumnimagazine voor geesteswetenschappers juni 2023